89/1 Haciz İhbarnamesi Nedir? 7 Günlük İtiraz Süresi, 89/2, 89/3 ve Menfi Tespit Davası

89/1 haciz ihbarnamesi, icra dairesinin bir borçlunun üçüncü kişilerdeki alacağını veya malını haczetmek için o üçüncü kişiye gönderdiği yazıdır. İhbarnameyi alan şirket veya kişi, borçluya borcu yoksa bunu tebliğden itibaren 7 gün içinde icra dairesine bildirmek zorundadır. Bu süre kaçırılırsa borç “zimmetinde sayılır” ve hiç borcu olmayan üçüncü kişi, başkasının borcunu ödemek zorunda kalma riskiyle karşılaşır (İcra ve İflas Kanunu m. 89). Bu yazıda haciz ihbarnamesinin üç aşamasını, itirazın nasıl yapılacağını ve süre kaçırıldığında ne yapılabileceğini anlatıyoruz.
İçindekiler
ToggleHaciz İhbarnamesi Neden Size Geldi?
Hakkında icra takibi kesinleşen bir borçlunun alacaklısı, borçlunun başkalarından olan alacaklarını da haczettirebilir. Bunun için icra dairesi, borçlunun alacaklı olabileceği kişilere (müşterilerine, kiracılarına, iş verdiği firmalara, bankalara, kamu kurumlarına) haciz ihbarnamesi gönderir. Yani ihbarname size geldiyse, borçlu siz değilsiniz. Alacaklı, borçlunun sizden bir alacağı olabileceğini düşünmektedir.
İhbarname ile size şu bildirilir: Borçluya olan borcunuzu artık yalnızca icra dairesine ödeyebilirsiniz, borçluya yapacağınız ödeme geçerli olmaz. Elinizde borçluya ait bir mal varsa onu da borçluya değil icra dairesine teslim etmelisiniz. Aksi hâlde aynı bedeli bir de icra dairesine ödemek zorunda kalırsınız (İİK m. 89/1).
İhbarname bir şirketin merkezine tebliğ edilmişse, merkez tüm şubeleri kapsayacak şekilde cevap vermek zorundadır (İİK m. 89/7). Bankalar ve kurumsal firmalar bu nedenle ihbarnameyi merkezde toplu olarak cevaplar.
89/1, 89/2 ve 89/3: Üç Aşamalı Süreç
| Aşama | Size bildirilen | Süre | Süre kaçarsa |
|---|---|---|---|
| 89/1 (birinci ihbarname) | Borçluya olan borcun haczedildiği | 7 gün içinde itiraz | Borç zimmetinizde sayılır, 89/2 gönderilir |
| 89/2 (ikinci ihbarname) | Süresinde itiraz etmediğiniz için borcun zimmetinizde sayıldığı | 7 gün içinde itiraz | 89/3 gönderilir |
| 89/3 (üçüncü ihbarname) | Parayı ödemeniz veya menfi tespit davası açmanız gerektiği | 15 gün içinde ödeme veya dava | Hakkınızda cebri icraya geçilir (hesaplarınıza ve mallarınıza haciz) |
Kanun, üçüncü kişiye her aşamada itiraz imkânı tanır. Ancak 89/3 aşamasına gelinmişse artık icra dairesine itiraz yolu kapanmıştır. Bu noktadan sonra tek yol, menfi tespit davası açmaktır.
Haciz İhbarnamesine İtiraz Nasıl Yapılır?
İtiraz, ihbarnameyi gönderen icra dairesine yazılı veya sözlü olarak yapılır. Yazılı cevap verilmesi, ileride ispat açısından her zaman daha güvenlidir. Cevap için herhangi bir harç veya masraf ödenmez (İİK m. 89/8). UYAP’a entegre sistemler üzerinden elektronik imzayla cevap verilmesi de mümkündür.
Kanunda sayılan itiraz sebepleri şunlardır (İİK m. 89/2):
- Borçluya hiçbir borcunuzun olmaması,
- Borçluya ait bir malın elinizde bulunmaması,
- Borcun, ihbarname size tebliğ edilmeden önce ödenmiş olması,
- Malın tebliğden önce tüketilmiş veya kusurunuz olmadan yok olmuş olması,
- Elinizdeki malın borçluya değil başkasına ait olması,
- Malın size rehin olarak verilmiş olması.
İtirazda kısa ve net olun: Borçluyla aranızda bir ticari ilişki olup olmadığını, ihbarnamenin tebliğ tarihi itibarıyla ödenmemiş bir borcunuz bulunup bulunmadığını açıkça yazın. “Borcumuz doğarsa ödeme yapılacaktır” gibi belirsiz ifadeler, ileride borcu kabul ettiğiniz şeklinde yorumlanabilir.
Doğru Beyan Yükümlülüğü: Hapis ve Tazminat Riski
İtiraz etmek, borcunuz varken “borcum yok” demek anlamına gelmemelidir. Alacaklı, üçüncü kişinin verdiği cevabın gerçeğe aykırı olduğunu icra mahkemesinde ispat ederse, üçüncü kişinin cezalandırılmasını ve tazminata mahkûm edilmesini isteyebilir (İİK m. 89/4). Kanuna göre istenen beyanı gerçeğe aykırı yapan kişi, alacaklının şikâyeti üzerine üç aydan bir yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır (İİK m. 338/1). Bu hüküm, görevi gereği gerçeğe aykırı beyanda bulunan kamu görevlileri için de uygulanır.
Süreyi Kaçırdıysanız: Menfi Tespit Davası
89/1 ve 89/2 ihbarnamelerine süresinde itiraz edilmediyse, üçüncü kişiye 89/3 ihbarnamesi gönderilir. Bu ihbarnameyi alan kişi 15 gün içinde parayı icra dairesine ödemeli veya menfi tespit davası açmalıdır (İİK m. 89/3).
Bu davanın önemli özellikleri:
- Yetkili mahkeme: İcra takibinin yapıldığı yer veya üçüncü kişinin yerleşim yeri mahkemesi.
- Takibin durması: Davanın açıldığını gösteren belge, bildirimden itibaren 20 gün içinde icra dairesine verilirse, üçüncü kişi hakkındaki cebri icra işlemleri dava sonuçlanıp karar kesinleşene kadar durur. Belge süresinde verilmezse dava açılmış olsa bile takip devam eder.
- İspat yükü: Üçüncü kişi, takip borçlusuna borçlu olmadığını veya malın borçluya ait olmadığını ispat etmek zorundadır.
- Kaybetme riski: Davayı kaybeden üçüncü kişi, dava konusu tutarın yüzde yirmisinden az olmamak üzere tazminata mahkûm edilir.
- Harç: Bu dava maktu harca tabidir, yani dava değeri üzerinden nispi harç ödenmez.
Üçüncü kişi, kusuru olmadan bir engel nedeniyle itiraz süresini kaçırdıysa eski hâle getirme talebinde bulunabilir (İİK m. 89/5, m. 65). Ayrıca borcu olmadığı hâlde ödemek zorunda kalan üçüncü kişi, borçlu ve kötü niyetli alacaklıya karşı dava açarak ödediği paranın iadesini isteyebilir.
İhbarnamede Usulsüzlük Varsa: Şikâyet
Haciz ihbarnameleri sırasıyla ve aynı tutar üzerinden gönderilmelidir. Yargıtay, birinci ihbarnamede bildirilen tutarın ikinci ve üçüncü ihbarnamelerle artırılamayacağını kabul etmiştir. Bir dosyada birinci ihbarnamede yaklaşık 1,9 milyon TL bildirilmiş, sonraki ihbarnamelerde tutar 2,5 milyon TL’ye çıkarılmıştı. Mahkeme, birinci ihbarnameyi aşan kısım ile doğacak alacaklara ilişkin kısımlar yönünden ikinci ve üçüncü ihbarnameleri iptal etti ve Yargıtay bu kararı onadı (Yargıtay 12. HD, E. 2022/9482, K. 2023/3369, T. 15.05.2023).
Tutarın değiştirilmesi, birinci ihbarname tebliğ edilmeden ikincisinin gönderilmesi veya tebligatın usulsüz yapılması gibi hâllerde, icra mahkemesine şikâyet yoluyla başvurulabilir. Şikâyet süresi, işlemin öğrenilmesinden itibaren 7 gündür (İİK m. 16). Süre hesabı için itiraz ve temyiz süresi hesaplama aracımızı kullanabilirsiniz.
Üçüncü kişinin sorumluluğu kural olarak ihbarnamenin tebliğ edildiği tarihteki durumla sınırlıdır. Uygulamada mahkemeler, tebliğ tarihinde borçlunun üçüncü kişiden tahakkuk etmiş ve ödenmemiş bir alacağı olup olmadığına bakmaktadır (örnek: Yargıtay 12. HD, E. 2022/8103, K. 2023/1869, T. 21.03.2023).
Vergi Dairesi veya SGK’dan Gelen Haciz Bildirisi
Kamu alacakları için gönderilen yazı İİK’ya değil, 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun‘un 79. maddesine dayanır ve “haciz bildirisi” adını taşır. Burada da itiraz süresi tebliğden itibaren 7 gündür ve itirazın tahsil dairesine yazılı yapılması gerekir. Süre kaçırılırsa borç zimmetinizde sayılır.
İİK’dan farklı olarak, süreyi kaçıran üçüncü kişi haciz bildirisinin tebliğinden itibaren bir yıl içinde genel mahkemelerde menfi tespit davası açabilir. Takibin durdurulması için teminat gösterilmesi gerekir. Davayı kaybeden üçüncü kişi aleyhine, haksız çıktığı tutarın yüzde onu oranında inkâr tazminatına hükmedilir. Vergi borcu nedeniyle hesaplara konulan haciz için: Vergi Borcu Nedeniyle E-Haciz Nasıl Kaldırılır?
Sık Sorulan Sorular
89/1 haciz ihbarnamesine cevap vermezsem ne olur?
7 gün içinde itiraz etmezseniz borç zimmetinizde sayılır ve size 89/2 ihbarnamesi gönderilir. Ona da itiraz etmezseniz 89/3 ihbarnamesi gelir ve 15 gün içinde ödeme yapmaz veya dava açmazsanız, borçlu olmasanız bile hakkınızda haciz işlemleri başlar.
Borçluyla hiçbir ilişkim yok, yine de cevap vermem gerekir mi?
Evet. Borcunuz olmasa bile 7 gün içinde “borçluya herhangi bir borcumuz bulunmamaktadır” şeklinde itiraz etmelisiniz. Cevap vermemek, kanun gereği borcu kabul etmiş sayılmanız sonucunu doğurur.
7 günlük süre ne zaman başlar?
Süre, ihbarnamenin size tebliğ edildiği günü izleyen günden başlar. Elektronik tebligatta tebliğ tarihi, iletinin adrese ulaşmasından itibaren beşinci günün sonudur.
89/3 ihbarnamesi geldi, hâlâ itiraz edebilir miyim?
89/3 aşamasında icra dairesine itiraz yolu kapanmıştır. 15 gün içinde menfi tespit davası açmanız ve dava açıldığını gösteren belgeyi 20 gün içinde icra dairesine vermeniz gerekir. Usulsüzlük varsa ayrıca icra mahkemesine şikâyet yolu da değerlendirilmelidir.
Bu yazı Ankara Barosu avukatı tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki değerlendirme yerine geçmez. Haciz ihbarnamesine itiraz, menfi tespit davası ve icra mahkemesine şikâyet süreçlerinde destek için İcra ve İflas Hukuku sayfamızı inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki destek: Ankara'da İcra ve İflas Hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda danışmanlık ve dava takibi için İcra ve İflas Hukuku hizmet sayfamızı inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Alper Pınarbaşı, Ankara Barosu’na kayıtlı avukattır ve Çankaya’daki Pınarbaşı Hukuk & Danışmanlık bürosunu yürütmektedir. Ağırlıklı olarak trafik kazası kaynaklı araç değer kaybı, sigorta şirketleriyle yaşanan tazminat uyuşmazlıkları, Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı ile ticari uyuşmazlıklarda müvekkillerini temsil etmektedir. Sitedeki içerikler güncel mevzuat ve Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanır.






