Tenkis Davası Nedir? Saklı Pay Oranları, Dava Süresi ve Hesaplama Örneği

Tenkis davası, mirasbırakanın vasiyetname veya sağlığında yaptığı bağışlarla bazı mirasçıların saklı payını zedelemesi hâlinde, bu kazandırmaların yasal sınıra indirilmesi için açılan davadır (Türk Medeni Kanunu m. 560). Örneğin bir baba tüm malvarlığını çocuklarından yalnızca birine bağışlamış veya vasiyet etmişse, diğer çocuklar kanunun kendilerine güvence altına aldığı payı bu davayla isteyebilir. Dava, saklı payın zedelendiğinin öğrenilmesinden itibaren 1 yıl ve her hâlde mirasın açılmasından itibaren 10 yıl içinde açılmalıdır.
İçindekiler
ToggleSaklı Pay Nedir? Kimlerin Saklı Payı Vardır?
Mirasbırakan malvarlığı üzerinde serbestçe tasarruf edebilir, ancak altsoyu, ana ve babası veya eşi varsa bu serbesti sınırlıdır. Bu yakınlar için kanunun ayırdığı ve mirasbırakanın vasiyetle ya da bağışla ortadan kaldıramayacağı kısma saklı pay denir (TMK m. 505). Saklı pay oranları şunlardır (TMK m. 506):
| Mirasçı | Saklı pay |
|---|---|
| Altsoy (çocuklar, torunlar) | Yasal miras payının yarısı |
| Ana ve babadan her biri | Yasal miras payının dörtte biri |
| Sağ kalan eş (altsoy veya ana-baba ile birlikte mirasçıysa) | Yasal miras payının tamamı |
| Sağ kalan eş (diğer hâllerde) | Yasal miras payının dörtte üçü |
| Kardeşler | Saklı payları yoktur (2007’de kaldırıldı) |
Bu mirasçılardan hiçbiri yoksa, mirasbırakan malvarlığının tamamında dilediği gibi tasarruf edebilir. Örneğin yalnızca kardeşleri bulunan bir kişi, tüm mirasını bir arkadaşına vasiyet edebilir.
Tasarruf Edilebilir Kısım
Saklı paylar dışında kalan kısım, mirasbırakanın serbestçe bağışlayabileceği veya vasiyet edebileceği “tasarruf edilebilir kısımdır”. Mirasbırakan bu kısmı aşmadıkça, malını tek bir çocuğuna bıraksa bile tenkis davası açılamaz. Hesaplamada yalnızca ölüm anındaki mallar değil, tenkise tabi bağışlar da terekeye eklenir (TMK m. 508).
Hangi İşlemler Tenkise Tabidir?
Ölüme bağlı tasarruflar (vasiyetname, miras sözleşmesi) saklı payı zedelediği ölçüde her zaman tenkise tabidir. Sağlığında yapılan karşılıksız kazandırmalardan ise şunlar tenkise tabidir (TMK m. 565):
- Altsoya, geri verilmemek kaydıyla yapılan malvarlığı devirleri veya borç bağışlamaları, alışılmışın dışında verilen çeyiz ve kuruluş sermayesi,
- Miras haklarının ölümden önce tasfiyesi amacıyla yapılan kazandırmalar,
- Mirasbırakanın serbestçe dönme hakkını saklı tuttuğu bağışlamalar ve ölümünden önceki bir yıl içinde yaptığı bağışlamalar (âdet üzere verilen hediyeler hariç),
- Mirasbırakanın saklı pay kurallarını etkisiz kılmak amacıyla yaptığı açık olan kazandırmalar.
Yargıtay’a göre ilk üç bentteki kazandırmalar ile ölüme bağlı tasarruflar mutlak olarak tenkise tabidir. Son bentteki kazandırmalarda ise mirasbırakanın saklı payları zedeleme kastı ayrıca araştırılır. Tasarruf oranını aşan her kazandırmada bu kastın bulunduğu kabul edilemez (Yargıtay 7. HD, E. 2026/1509, K. 2026/3729, T. 08.09.2026).
Üçüncü kişi lehine yapılan hayat sigortalarında da, sigorta alacağının ölüm anındaki satın alma değeri tenkise tabidir (TMK m. 567).
Örnek Hesaplama
Eşini daha önce kaybetmiş bir baba, iki çocuğundan birine, ölümünden üç yıl önce 10.000.000 TL değerindeki dairesini bağışlamıştır. Ölümünde başka malı ve borcu yoktur.
- Tereke: Altsoya yapılan bu bağış tenkise tabi olduğundan terekeye eklenir. Tereke: 10.000.000 TL.
- Yasal miras payı: Her çocuk için 1/2, yani 5.000.000 TL.
- Saklı pay: Yasal payın yarısı, yani her çocuk için 1/4: 2.500.000 TL.
- Sonuç: Dairenin tamamını alan kardeş, diğer kardeşin 2.500.000 TL’lik saklı payını zedelemiştir. Davacı kardeş, bu değer kadar tenkis isteyebilir.
Tenkis kararı, taşınmaz bölünebiliyorsa davacı adına pay tescili şeklinde, bölünemiyorsa davalıya seçim hakkı tanınarak para olarak verilir. Yargıtay’a göre tenkis oranı mirasbırakanın ölüm tarihindeki değerlere göre belirlenir; paraya çevirmede ise taşınmazın karar tarihine en yakın değeri esas alınır (TMK m. 564; Yargıtay 7. HD, E. 2026/1509, K. 2026/3729). Bu nedenle uzun süren davalarda değer artışı davacı lehine yansır.
Not: Davalı da saklı paylı mirasçı ise, kendisine yapılan kazandırma ancak kendi saklı payını aşan kısmı oranında tenkise tabidir (TMK m. 561). Gerçek dosyalarda hesap; birden fazla bağış, borçlar ve tenkis sırası (TMK m. 570) nedeniyle çok daha karmaşıktır ve bilirkişi incelemesiyle yapılır.
Tenkis Davası Açma Süresi
Tenkis davası açma hakkı, iki ayrı hak düşürücü süreye bağlıdır (TMK m. 571):
- 1 yıl: Mirasçının saklı payının zedelendiğini öğrendiği tarihten itibaren,
- 10 yıl: Vasiyetnamelerde vasiyetnamenin açılmasından, diğer tasarruflarda mirasın açılmasından (ölümden) itibaren.
Hangisi önce dolarsa dava hakkı düşer. 10 yıllık süre, bağışı hiç öğrenmemiş olsanız bile işler. Yargıtay, 2005’te ölen bir mirasbırakanın yaptığı bağış için 2018’de açılan tenkis davasını, mirasçılar bağışı yeni öğrendiklerini ileri sürseler de 10 yıllık süre geçtiği için reddeden kararı onamıştır (Yargıtay 1. HD, E. 2023/93, K. 2024/1706, T. 29.02.2024).
Tenkis iddiası, def’i yoluyla her zaman ileri sürülebilir. Yani size karşı vasiyetnamenin yerine getirilmesi istenirse, süre geçmiş olsa bile saklı payınızın zedelendiğini savunma olarak ileri sürebilirsiniz.
Tenkis Davası ve Muris Muvazaası Farkı
Uygulamada en sık karıştırılan konu budur. Mirasbırakan tapuda taşınmazı gerçekte bağışladığı hâlde “satış” gibi göstermişse, bu bir muris muvazaası davasıdır. Bu davada saklı paya bakılmaz, tapu iptali ve miras payı oranında tescil istenir. Hak düşürücü süre de yoktur.
Devir tapuda açıkça “bağış” olarak yapılmışsa ortada gizlenmiş bir işlem yoktur. Bu durumda muris muvazaası uygulanmaz, mirasçının başvurabileceği yol tenkis davasıdır. Yukarıda andığımız Yargıtay kararında da devir bağış olarak yapıldığı için muris muvazaası talebi reddedilmiş, tenkis talebi de süre geçtiği için kabul edilmemiştir.
Bu nedenle uygulamada davalar çoğu zaman kademeli açılır: Önce muris muvazaası nedeniyle tapu iptali ve tescil, bu kabul edilmezse tenkis istenir. Ancak kademeli dava açılması, tenkis için öngörülen sürelerin geçmesini engellemez. Vasiyetnamenin şekil veya ehliyet eksikliği nedeniyle tümüyle geçersiz olduğu iddiası ise ayrı bir davadır: Vasiyetnamenin İptali Davası.
Davanın Görüleceği Mahkeme
Tenkis davası, mirasbırakanın son yerleşim yeri mahkemesinde açılır (TMK m. 576). Görevli mahkeme asliye hukuk mahkemesidir. Dava, saklı payı zedelenen mirasçı tarafından kazandırmayı elde eden kişiye karşı açılır. Mirasçılıktan çıkarılan kişi tenkis davası açamaz (TMK m. 511).
Sık Sorulan Sorular
Babam evini kardeşime bağışladı, ne yapabilirim?
Bağış tapuda “bağış” olarak yapılmışsa ve saklı payınızı zedeliyorsa tenkis davası açabilirsiniz. Devir “satış” olarak gösterilmiş ancak gerçekte para ödenmemişse muris muvazaası davası gündeme gelir. Her iki durumda da mirasbırakanın ölümünü beklemek gerekir; sağlığında tenkis davası açılamaz.
Kardeşlerin saklı payı var mı?
Hayır. Kardeşlerin saklı payı 2007’de yapılan değişiklikle kaldırılmıştır. Mirasbırakanın altsoyu, ana-babası ve eşi yoksa, kardeşler vasiyetname veya bağışa karşı tenkis davası açamaz.
Tenkis davasında süre ne zaman başlar?
1 yıllık süre, saklı payınızın zedelendiğini öğrendiğiniz tarihte başlar. Ancak bağışı hiç öğrenmeseniz bile, ölüm tarihinden (vasiyetnamede açılma tarihinden) itibaren 10 yıl geçtiğinde dava hakkı düşer.
Tenkis davasında taşınmazdan pay mı, para mı alınır?
Taşınmaz tenkis oranında bölünebiliyorsa davacı adına pay tescil edilir. Bölünemiyorsa davalıya seçim hakkı tanınır ve genellikle taşınmazın karar tarihine en yakın değeri üzerinden hesaplanan bedel ödetilir.
Bu yazı Ankara Barosu avukatı tarafından genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmıştır; somut olaya ilişkin hukuki değerlendirme yerine geçmez. Tenkis, muris muvazaası ve tapu iptali davalarında destek için Aile Hukuku ve Gayrimenkul Hukuku sayfalarımızı inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Hukuki destek: Ankara'da Aile ve Miras Hukuku alanındaki uyuşmazlıklarda danışmanlık ve dava takibi için Aile ve Miras Hukuku hizmet sayfamızı inceleyebilir veya bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Av. Alper Pınarbaşı, Ankara Barosu’na kayıtlı avukattır ve Çankaya’daki Pınarbaşı Hukuk & Danışmanlık bürosunu yürütmektedir. Ağırlıklı olarak trafik kazası kaynaklı araç değer kaybı, sigorta şirketleriyle yaşanan tazminat uyuşmazlıkları, Sigorta Tahkim Komisyonu başvuruları, bedensel zarar ve destekten yoksun kalma tazminatı ile ticari uyuşmazlıklarda müvekkillerini temsil etmektedir. Sitedeki içerikler güncel mevzuat ve Yargıtay kararları esas alınarak hazırlanır.






