Ticari Alacak Tahsili

Bir müşterinin faturayı ödememesi, yalnızca muhasebe kayıtlarında bekleyen bir tutar değildir; şirketin nakit akışını ve yeni iş yapma gücünü de etkiler. Ticari Alacak Tahsili sürecinde ilk soru “Hemen icra takibi başlatabilir miyiz?” olsa da doğru yol; alacağın dayanağına, vadesine, eldeki belgelere ve borçlunun olası itirazlarına göre belirlenir.

Bu rehber, Türkiye’de ticari alacağını tahsil etmek isteyen şirketler için ihtardan icra takibine, itirazdan hacze kadar temel adımları açıklıyor.

Ticari Alacak Tahsili nedir?

Ticari alacak tahsili; mal satışı, hizmet sunumu veya başka bir ticari ilişkiden doğan ve ödenmeyen bedelin anlaşma, arabuluculuk, icra takibi ya da dava yoluyla istenmesidir. Her şirket alacağı aynı usule tabi değildir. Uyuşmazlığın ticari dava sayılıp sayılmayacağı, tarafların sıfatı ve ilişkinin niteliği birlikte değerlendirilir (Türk Ticaret Kanunu, m. 4–5).

Ticari Alacak Tahsili İçin Önce Hangi Belgeler Hazırlanmalı?

Takip veya dava öncesinde şu kayıtları bir araya getirmek, alacağın miktarını ve neden doğduğunu göstermek açısından önemlidir:

• Sözleşme, sipariş ve teklif onayları
• Faturalar ve bunların karşı tarafa ulaştığını gösteren kayıtlar
• Sevk irsaliyeleri, teslim tutanakları veya hizmet kabul belgeleri
• E-posta, KEP ve diğer ticari yazışmalar
• Banka dekontları, kısmi ödemeler ve mutabakat kayıtları
• Her iki tarafın ticari defterleriyle karşılaştırılabilecek hesap dökümleri

Fatura tek başına her uyuşmazlığı çözmez. TTK m. 21/2’ye göre faturayı alan kişi, aldığı tarihten itibaren sekiz gün içinde içeriğine itiraz etmezse içeriği kabul etmiş sayılır. Ancak bu kural, malın teslim edildiğini veya taraflar arasında iddia edilen sözleşmenin kurulduğunu her durumda kendiliğinden kanıtlamaz.

Nitekim Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, 22.01.2014 tarihli, 2013/15778 E., 2014/1763 K. sayılı kararında; sözleşme ilişkisini inkâr eden davalı karşısında, alacaklının kendi defterindeki fatura kaydı ve faturaya itiraz edilmemesinin tek başına satış ve teslimi ispatlamadığına dikkat çekmiştir. Somut dosyada irsaliyeli faturanın teslim alan bölümünde isim ve imza bulunmadığı için eksik incelemeyle verilen hüküm bozulmuştur (kararın tam metni).

Buna karşılık Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 20.06.2022 tarihli, 2021/3085 E., 2022/5008 K. sayılı kararında, malların davalı şirket çalışanına teslim edildiğini gösteren imzalı sevk irsaliyeleri dosyadaydı. Daire, teslimin kanıtlandığı ve ödemenin kanıtlanamadığı yönündeki değerlendirmeye dayanan kararı onamıştır (kararın tam metni). İki kararın birlikte gösterdiği pratik nokta şudur: Faturanın yanında teslimi veya hizmetin ifasını gösteren kayıtlar korunmalıdır.

İhtarname Göndermek Zorunlu Mu, Faiz Ne Zaman Başlar?

Her alacak için icra takibinden önce noter ihtarnamesi göndermek zorunlu değildir. Bununla birlikte yazılı ödeme talebi, borçluya hangi tutarın hangi nedenle istendiğini açıkça bildirir; görüşme zemini oluşturur ve gerektiğinde temerrüt tarihinin ispatına yardımcı olur.

Faizin başlangıcı için yalnızca faturanın düzenlendiği tarihe bakılmaz. Kural olarak muaccel borçta borçlu, alacaklının ihtarıyla temerrüde düşer; ifa günü taraflarca belirlenmişse ayrıca ihtar gerekmeyebilir (Türk Borçlar Kanunu, m. 117).

Ticari işletmeler arasındaki mal ve hizmet tedarikinde TTK m. 1530 özel kurallar içerir. Kanundaki koşullar gerçekleştiğinde, kararlaştırılan ödeme gününün geçmesiyle veya ödeme günü belirlenmemişse maddede gösterilen sürelerin sonunda ihtarsız temerrüt gündeme gelebilir. Bu kapsamda uygulanacak özel faiz oranı ve asgari tahsil giderimi her yıl ilan edilir. TCMB’nin yayımladığı tabloda, 1 Ocak 2026 için oran %43, asgari giderim tutarı 2.020 TL olarak yer almaktadır. Bu rakamlar her ticari alacağa otomatik uygulanmaz; önce işlemin TTK m. 1530 kapsamına girip girmediği ve sözleşmedeki faiz hükmü incelenir. Diğer ticari temerrüt faizi taleplerinde 3095 sayılı Kanun’un 2. maddesi de önem taşıyabilir.

Takip talebinde ana para, işlemiş faiz, faiz başlangıcı ve varsa kısmi ödemeler ayrı ayrı hesaplanmalıdır. Sözleşmedeki cezai şart gibi ek talepler de kendiliğinden fatura alacağına dönüşmez; şartın metni ve gerçekleşme koşulları ayrıca değerlendirilir. Bu konuda ticari sözleşmelerde cezai şart yazımız ek bilgi sağlar.

Şirket Alacağı İçin Hangi İcra Yolu Seçilir?

Alacağın belgesine göre başlıca yollar şunlardır:

1. Genel haciz yoluyla ilamsız takip: Fatura, sözleşme veya açık hesap bakiyesi gibi para alacaklarında yaygın yoldur. Başlangıçta mahkeme kararı aranmaz; borçlunun süresinde itirazı ise takibi durdurabilir. İşleyişe ilişkin ayrıntılar ilamsız icra takibi rehberimizde yer alır.
2. Kambiyo senetlerine özgü takip: Alacak geçerli bir çek, bono veya poliçeye dayanıyorsa özel takip usulü gündeme gelir. Senedin şekli, vadesi, ciro zinciri ve takip hakkı kontrol edilmelidir. Bu yoldaki ödeme ve itiraz süreleri genel haciz yolundan farklıdır.
3. İlamlı takip: Alacak hakkında icraya elverişli mahkeme kararı veya ilam niteliğinde belge varsa değerlendirilir.

İcra ve iflas alanındaki çalışma başlıklarımız icra ve iflas hukuku sayfamızda açıklanmıştır. Hangi yolun uygun olduğu, belgenin adına bakılarak değil hukuki niteliği incelenerek belirlenir.

İcra Takibinden Önce Arabuluculuk Gerekir Mi?

İlamsız icra takibini başlatmak için arabuluculuğa başvuru, bir takip şartı değildir. Taraflar isterse takip öncesinde gönüllü olarak görüşebilir.

Dava aşamasında durum değişir. TTK m. 5/A’ya göre kapsamına giren ticari alacak, tazminat, itirazın iptali, menfi tespit ve istirdat davalarında dava açmadan önce arabulucuya başvurmak dava şartıdır. Dolayısıyla borçlu genel haciz yoluyla takibe itiraz etmiş ve alacaklı itirazın iptali davası açacaksa, ticari uyuşmazlığın kapsamı kontrol edilerek önce arabuluculuk süreci tamamlanmalıdır. Arabulucu, görevlendirildiği tarihten itibaren süreci kural olarak altı haftada sonuçlandırır; zorunlu hâllerde süre en fazla iki hafta uzatılabilir.

Başvuru, yetkili mahkemenin bulunduğu yerdeki arabuluculuk bürosuna yapılır. Anlaşma olmazsa son tutanak dava için saklanır. Hukuk Uyuşmazlıklarında Arabuluculuk Kanunu m. 18/A uyarınca başvurudan son tutanağa kadar geçen sürede zamanaşımı durur ve hak düşürücü süre işlemez. İtirazın kaldırılması için icra mahkemesine başvuru ise itirazın iptali davasından ayrı bir yoldur; eldeki belgenin bu yola uygunluğu ayrıca incelenir.

Genel Haciz Yoluyla Takip Nasıl İlerler?

İcra ve İflas Kanunu uyarınca genel akış şöyledir:

1. Takip talebi hazırlanır. Borçlu şirketin doğru ticaret unvanı ve adresi, alacağın tutarı, nedeni, faiz talebi ve takip yolu gösterilir (m. 58). Belgeli alacakta dayanak belgeye ilişkin kanuni sunma yükümlülüğü de dikkate alınır.
2. Ödeme emri tebliğ edilir. Genel haciz yolunda borçlu, tebliğden itibaren yedi gün içinde ödeme yapabilir veya icra dairesine itiraz edebilir (m. 60 ve 62).
3. İtiraz yoksa ödeme süresinin ardından, diğer koşullar da sağlanıyorsa alacaklı haciz isteyebilir. Süresinde itiraz varsa takip itiraz edilen kısım bakımından durur (m. 66).
4. Takip ilerlediğinde borçlunun hacze elverişli mal, hak ve alacakları araştırılıp haciz istenebilir. Haciz, paranın hemen tahsil edildiği anlamına gelmez; gerektiğinde satış ve paylaştırma işlemleri yapılır.

Süreleri dosyada ayrıca izlemek gerekir. Haciz isteme hakkı, kanundaki durma ve hesaba katılmayan süreler saklı kalmak üzere, ödeme emrinin tebliğinden itibaren bir yıl geçmekle düşer (İİK m. 78). Haczedilen malın satışı kural olarak hacizden itibaren bir yıl içinde istenir; satış talebiyle birlikte gerekli giderlerin yatırılması da zorunludur (İİK m. 106). Takibin başlaması veya haciz konulması, tahsilatı garanti etmez.

Borçlunun mal kaçırma riski bulunduğu düşünülen dosyalarda ihtiyati haciz de gündeme gelebilir. Ancak bu, her ödenmeyen fatura için otomatik bir işlem değildir. Rehinle güvence altına alınmamış para alacağı, vade ve kanundaki diğer şartlar incelenir (İİK m. 257). Takip veya dava öncesinde alınan ihtiyati hacizde, işlemi tamamlamak için yedi günlük kanuni süre özellikle önemlidir (İİK m. 264).

Borçlu İtiraz Ederse Alacaklı Ne Yapabilir?

Genel haciz yolunda süresinde yapılan itirazın ardından alacaklı, dosyasına uygun yolu seçmelidir:

• İtirazın iptali davası: İtirazın alacaklıya tebliğinden itibaren bir yıl içinde açılabilir. Mahkeme alacağın varlığını genel yargılama kurallarıyla inceler (İİK m. 67). Ticari dava şartı kapsamındaysa önce arabuluculuğa başvurulur.
• İtirazın kaldırılması: Alacak, İİK m. 68’de sayılan nitelikte bir belgeye dayanıyorsa, itirazın alacaklıya tebliğinden itibaren altı ay içinde icra mahkemesinden istenebilir. Olağan bir fatura veya şirketin kendi hazırladığı hesap dökümü, sırf var olduğu için bu maddede aranan belge sayılmaz.

İtirazın iptali davasındaki icra inkâr tazminatı da otomatik değildir. Talep edilmesi, itirazın haksız bulunması ve Yargıtay uygulamasında alacağın belirli veya belirlenebilir olması gibi koşullar değerlendirilir. Kanundaki alt oran %20’dir; ancak bu oran her itirazda mutlaka hükmedilecek bir ek alacak olarak görülmemelidir.

Açık hesap ilişkilerinde karşılıklı defterler, iadeler, mahsuplar ve ödemeler önem taşır. Yargıtay 11. Hukuk Dairesinin 04.06.2026 tarihli, 2025/6353 E., 2026/3255 K. sayılı kararında, taraf defterlerinin uyuşan kısmı ile tartışmalı ceza faturaları ayrı ayrı incelenerek verilen kısmi kabul kararı onanmıştır. Karar, yazılı cari hesap sözleşmesi bulunmayan o somut dosyaya ilişkindir; her açık hesap bakiyesinin aynı sonuca ulaşacağı anlamına gelmez (kararın tam metni).

Zamanaşımı ve Masraflarda Nelere Dikkat Edilmeli?

Türk Borçlar Kanunu m. 146’daki on yıllık süre, kanunda başka bir süre öngörülmemiş alacaklar için genel kuraldır. Bazı alacak türleri daha kısa süreye tabidir. Bu nedenle “ticari alacakların tamamı on yılda zamanaşımına uğrar” yaklaşımı doğru değildir. Ayrıca yalnızca ihtarname göndermek zamanaşımını kesen işlemler arasında sayılmaz; borcun ikrarı, dava veya icra takibi gibi işlemler için TBK m. 154’e bakılmalıdır.

Başlangıçta icra harcı ve tebligat giderleri; süreç ilerlerse haciz, kıymet takdiri, muhafaza, satış, bilirkişi, dava ve vekâlet giderleri doğabilir. Tutar, alacak miktarına ve yapılacak işlemlere göre değişir. Arabuluculuk bürosuna başvuruda ücret alınmaz; anlaşma veya anlaşamama hâlinde ücretin nasıl karşılanacağı ise kanuni kurallara ve tarifeye bağlıdır. Masraf hesabı yapılırken muhtemel tahsilat ile takip için peşin yatırılması gereken tutarlar birlikte değerlendirilmelidir.

Sık Sorulan Sorular

Yazılı sözleşme yoksa fatura alacağı için takip yapılabilir mi?

Genel haciz yoluyla ilamsız takip başlatılması mümkündür. Ancak borçlu itiraz ederse sözleşme ilişkisi, teslim veya hizmetin yerine getirildiği ve alacak miktarı ispat edilmelidir. Yazılı sözleşme yokluğunda sipariş yazışmaları, teslim belgeleri, ödemeler ve karşılıklı kayıtlar daha da önem kazanır.

Borçlunun malı yoksa takip boşa mı gider?

Takip kesinleşse bile hacze elverişli mal veya alacak bulunmaması tahsilatı geciktirebilir. Şirketin banka ve üçüncü kişilerdeki hakları, araç ve taşınmaz kayıtları ile diğer kanuni imkânlar dosyanın durumuna göre araştırılır. Borçlunun mali durumu değişebileceği için takip ve zamanaşımı süreleri izlenmelidir.

Borçlu doğrudan ödeme yaparsa ne yapılmalı?

Ödemenin hangi borca ve hangi kalemlere ilişkin olduğu yazılı olarak belirlenmeli; takip varsa icra dosyasındaki hesapla karşılaştırılarak tahsilatın dosyaya doğru yansıtılması sağlanmalıdır. Kısmi ödeme, faiz ve kalan borç hesabını değiştirebilir.

Sonuç

Ticari alacak tahsilinde etkili ilk adım, alacağın doğru borçluya karşı, doğru tutarla ve ispatı mümkün belgelerle talep edilmesidir. İhtar, arabuluculuk, icra takibi ve dava yolları birbirinin otomatik devamı değildir; özellikle borçlunun itirazı, faiz hesabı ve süreler dosyanın yönünü değiştirebilir.

Ankara’da veya Türkiye’nin başka bir yerinde bulunan şirketinizin alacağı için sözleşme, fatura, teslim ve ödeme kayıtlarını birlikte değerlendirmek isterseniz iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.