Güvence Hesabına Başvuru 

Trafik kazaları neticesinde meydana gelen bedensel ve maddi zararların tazmini, kural olarak kazaya sebebiyet veren aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortası poliçesi kapsamında ilgili sigorta şirketleri tarafından karşılanmaktadır. Ancak uygulamada, kazaya karışan aracın tespit edilememesi, aracın geçerli bir sigortasının bulunmaması, aracın çalınmış veya gasp edilmiş olması ya da sigorta şirketinin iflas etmesi gibi durumlarda kaza mağdurlarının zararlarının nasıl giderileceği ciddi bir hukuki sorun teşkil etmektedir.

Türk hukuk sistemi, bu tür istisnai durumlarda zarar gören üçüncü kişilerin korumasız kalmasını önlemek amacıyla “Güvence Hesabı” adı verilen özel bir tazminat ve güvenlik mekanizması ihdas etmiştir. Bu rehberde; Güvence Hesabına başvuru şartları, kapsama giren ve girmeyen zararlar, gerekli başvuru evrakları, zamanaşımı süreleri, Sigorta Tahkim Komisyonu süreci ve emsal Yargıtay kararları detaylı bir biçimde incelenmektedir.

Güvence Hesabı Nedir ve Güvence Hesabına Başvuru Yasal Dayanağı

Güvence Hesabı, Türkiye Sigorta, Reasürans ve Emeklilik Şirketleri Birliği bünyesinde kurulan ve tüzel kişiliği haiz olan bağımsız bir fondur. Hesabın temel amacı, kapsama dahil olan zorunlu sigortaların sağladığı teminat eksiklikleri veya sigortasızlık durumlarında, kaza mağdurlarının uğradığı zararları tazmin ederek sosyal adalet ve güvenliği sağlamaktır.

Güvence Hesabının hukuki çerçevesi ve işleyiş ilkeleri temel olarak 5684 sayılı Sigortacılık Kanunu’nun 14. maddesinde düzenlenmiştir. Bunun yanı sıra 2918 sayılı Karayolları Trafik Kanunu’nun 108. maddesi ve Hazine ve Maliye Bakanlığı tarafından yayımlanan Güvence Hesabı Yönetmeliği, başvurulacak halleri, tazminat ödeme usullerini ve rücu mekanizmalarını ayrıntılı olarak kurala bağlamaktadır.

Güvence Hesabı doğrudan poliçe tanzim eden klasik bir sigorta şirketi değildir. Ancak kanunla belirlenmiş istisnai hallerde, mağdurların teminatsız kalmasını engellemek üzere bir sigorta şirketi gibi sorumluluk üstlenen kanuni bir tazminat organıdır.

Güvence Hesabına Başvuru Şartları Nelerdir?

Güvence Hesabından tazminat talep edilebilmesi için meydana gelen olayın kanunda ve ilgili yönetmelikte sınırlı olarak sayılan özel durumlar dahilinde gerçekleşmiş olması gerekmektedir.

Güvence Hesabına Başvuru Yapılabilecek Özel Haller

Kazaya sebebiyet veren araç veya sürücünün tespit edilememesi, Güvence Hesabına başvuru imkanı tanıyan en yaygın hallerden biridir. Çarpıp kaçma vakalarında kusurlu tarafın kimliği belirlenemediği için zarar görenlerin müracaat edebileceği bir sigorta poliçesi bulunmamaktadır. Bu gibi durumlarda mağdur kişilerin bedensel zararları Güvence Hesabı tarafından tazmin edilmektedir.

Aracın Zorunlu Mali Sorumluluk Sigortasının bulunmaması da başvuru şartları arasında yer alır. Kazaya karışan kusurlu aracın plakası ve işleteni belirli olsa dahi, kazanın meydana geldiği tarihte geçerli bir trafik sigortası poliçesi yoksa, zarar gören üçüncü kişiler Güvence Hesabına başvurarak bedensel zararlarının karşılanmasını talep edebilirler.

Çalınmış veya gasp edilmiş bir aracın kazaya karışması halinde, Karayolları Trafik Kanunu uyarınca araç işleteninin ve buna bağlı olarak aracın kendi trafik sigortacısının hukuki sorumluluğu ortadan kalkabilmektedir. Sigorta teminatından bu şekilde yoksun kalan kaza mağdurları, doğrudan Güvence Hesabına müracaat edebilirler. Ancak aracın rıza ile teslim edildiği kişilerin aracı izinsiz kullanması çalınma veya gasp olarak değerlendirilmemektedir.

Sigorta şirketinin mali bünyesinin zayıflaması sebebiyle tüm branşlarda ruhsatlarının iptal edilmesi veya hakkında iflas kararı verilmesi halinde, sigortalıların ve kaza mağdurlarının hakları koruma altına alınmaktadır. Bu ihtimalde, karşılanamayan bedensel ve maddi zararlar Güvence Hesabı tarafından üstlenilmektedir. Ayrıca Yeşil Kart Sigortası (Green Card) kapsamında Türkiye sınırları içinde yabancı plakalı araçların neden olduğu kazalarda, Türkiye Motorlu Taşıt Büro’sunca yürütülen hasar dosyalarının tazminat ödemeleri için de Güvence Hesabına başvurulabilmektedir.

Bedensel zararlar kapsamında; yaralanan kişilerin geçici veya kalıcı sakatlıkları sebebiyle uğradıkları çalışma gücü kayıpları (maluliyet tazminatı), kaza nedeniyle oluşan kazanç kayıpları ve vefat halinde ölenin desteğinden yoksun kalan yakınlarına ödenen destekten yoksun kalma tazminatları Güvence Hesabı tarafından ödenmektedir. SGK kapsamı dışında kalan belgelendirilebilir özel tedavi ve protez giderleri de bu kapsamda değerlendirilir.

Buna karşılık Güvence Hesabının karşılamayacağı zarar kalemleri mevzuatla net bir şekilde çizilmiştir. Kazadan dolayı duyulan elem, acı ve üzüntünün giderilmesine yönelik manevi tazminat talepleri Güvence Hesabından istenemez. Faili meçhul kazalar ile sigortasız araç kazalarında araçlarda oluşan değer kaybı, çekici masrafı, tamir bedeli ve mahrumiyet zararları Hesabın sorumluluğunda değildir. Motorsuz araçların neden olduğu kazalar, işletenin kendi uğradığı bedensel veya maddi zararlar, aracı çalan/gasp eden kişilerin veya çalındığını bilerek araca binen yolcuların zararları ile hayvanların neden olduğu zararlar Güvence Hesabı teminat kapsamı dışındadır.

Vefat Halinde Güvence Hesabına Başvuru Belgeleri

Ölümle sonuçlanan trafik kazalarında hak sahiplerinin (destekten yoksun kalan eş, çocuk, anne veya babanın) sunması gereken temel evraklar şunlardır:

• Vekaletname (Vekil ile başvuru halinde)
• Kişisel veri rıza beyanı
• Kaza tespit tutanağı, ifade tutanakları, varsa bilirkişi raporu, keşif zaptı veya mahkeme kararı
• Veraset ilamı
• Ölüm belgesi ve ölü muayene otopsi raporu
• Güncel vukuatlı nüfus kayıt örneği
• Ölen kişiye ait kaza tarihi itibarıyla son gelir durum belgesi

Sakatlanma (Maluliyet) Halinde Güvence Hesabına Başvuru Belgeleri

Yaralanmalı kazalarda sürekli sakatlık veya geçici iş göremezlik tazminatı talep edilebilmesi için gerekli evraklar şunlardır:

• Vekaletname (Vekil ile başvuru halinde)
• Kişisel veri rıza beyanı
• Kaza tespit tutanağı, ifade tutanakları, varsa bilirkişi raporu, keşif zaptı veya mahkeme kararı
• Kaza tarihindeki yönetmeliğe göre düzenlenen sağlık kurul raporu
• Epikriz raporu
• Genel adli muayene raporu
• Tüm tetkik ve tedavilere ilişkin raporlar
• Mağdura ait güncel SGK hizmet dökümü belgesi ile varsa hesap tarihi itibarıyla son gelir durum belgesi

Güvence Hesabına Başvuru Sonrasında Maluliyet Oranı ve Tazminat Hesabı

Güvence Hesabı tarafından ödenecek bedensel tazminatlar, aktüeryal matrisler ve hukuki tazminat ilkeleri doğrultusunda hesaplanır. Sürekli sakatlık tazminatında temel unsur, yetkili sağlık tesisleri tarafından tanzim edilen sağlık kurulu raporundaki maluliyet oranıdır. Birden fazla organ yaralanması veya kazadan önce var olan engellilik durumlarında net çalışma gücü kaybı Balthazard Formülü uygulanarak hesaplanır.

Tazminat miktarının belirlenmesinde aktüer bilirkişiler tarafından dikkate alınan ana parametreler şunlardır:

• Yaş ve Yaşam Beklentisi: Hak sahibinin kaza tarihindeki yaşı ve Türkiye Sigorta Birliği standartlarına uygun hayat tabloları (TRH 2010) esas alınarak belirlenen bakiye ömrü.
• Kusur Oranı: Kazanın oluşumundaki kusur dağılımı. Mağdurun kendi kusuru varsa, Türk Borçlar Kanunu’nun 52. maddesi gereğince tespit edilen tazminattan kusur oranında indirim yapılır.
• Belgelenebilir Gelir: Mağdurun kaza tarihindeki net geliri esas alınır. Gelir belgelenemediği takdirde hesaplama net asgari ücret üzerinden yürütülür.
• SGK Ödemelerinin Mahsubu: Mükerrer tazminatı önlemek amacıyla Sosyal Güvenlik Kurumu tarafından bağlanan sürekli iş göremezlik gelirlerinin peşin sermaye değeri, aktüeryal olarak hesaplanan toplam tazminat tutarından mahsup edilir.

Güvence Hesabına Başvuru Zamanaşımı Süreleri

Güvence Hesabına yapılacak tazminat başvurularında zamanaşımı sürelerinin takibi hak kaybına uğramamak açısından kritiktir. Süresi geçirilen başvurular Güvence Hesabı tarafından zamanaşımı nedeniyle reddedilmektedir.

Karayolları Trafik Kanunu’nun 109. maddesi uyarınca; zarar görenin zararı ve tazminat yükümlüsünü öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda kazanın meydana geldiği tarihten itibaren 10 yıl geçmekle tazminat istemi zamanaşımına uğrar.

Ancak trafik kazası sonucunda bir suç işlenmişse (taksirle yaralama veya taksirle öldürme), Türk Ceza Kanunu’nda bu suçlar için öngörülen daha uzun ceza zamanaşımı süreleri devreye girer (KTK md. 109/2). Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, eylem için ceza kanununda daha uzun bir zamanaşımı süresi öngörülmüşse, Güvence Hesabına başvurularda da bu uzamış ceza zamanaşımı süresi (duruma göre 8 ila 15 yıl) uygulanır.

Güvence Hesabına Başvuru ve Rücu Mekanizması

Güvence Hesabı, kaza mağdurlarına ödediği tazminatlar neticesinde hukuken zarar görenin yerine geçer (halefiyet ilkesi). Hesaptan yapılan ödemeler sorumlu kişilere rücu edilerek tahsil edilir.

Güvence Hesabının ödediği tutarı rücu edebileceği kişiler şunlardır:

• Zorunlu trafik sigortasını yaptırmayan araç işletenleri ve kazada kusurlu olan sürücüler.
• Kazaya sebebiyet verip kaçan, ancak kolluk veya adli makamlarca kimliği sonradan tespit edilen failler.
• Aracı çalan, gasp eden veya çalıntı olduğunu bilerek kullanan kişiler.
• Sorumluluğu sonradan anlaşılan yükümlü sigorta şirketleri.

Güvence Hesabına Başvuru Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

Faili meçhul kazalarda araçtaki değer kaybı ve tamir masrafları Güvence Hesabından alınabilir mi?

Faili meçhul  kazalarında Güvence Hesabı kanun gereği sadece vücut bütünlüğüne gelen bedensel zararları (sakatlık ve vefat) karşılamaktadır; araçta oluşan maddi zararlar ve değer kaybı kapsam dışındadır.

Güvence Hesabına başvuru süresi ne kadardır?

Zarar görenin zararı ve sorumluyu öğrendiği tarihten itibaren 2 yıl ve her halükarda kaza tarihinden itibaren 10 yıldır. Yaralanmalı veya ölümlü kazalarda ceza zamanaşımı süreleri (8-15 yıl) uygulanmaktadır.

Güvence Hesabından manevi tazminat talep edilebilir mi?

Manevi tazminat talepleri Güvence Hesabı Yönetmeliği uyarınca teminat kapsamı dışındadır. Manevi tazminat yalnızca kazaya sebep olan kusurlu sürücü ve araç işleteninden talep edilebilir.

Kazaya neden olan plakası meçhul araç sonradan bulunursa ne olur?

Güvence Hesabı mağdura ödediği tazminatı, sonradan tespit edilen kusurlu sürücüye, işletene ve aracın sigorta şirketine rücu ederek tahsil eder.

Sonuç ve Güvence Hesabına Başvuru İçin Hukuki Destek

Güvence Hesabı, trafik kazası mağdurlarının sigortasızlık veya faili meçhul durumlar sebebiyle uğradıkları bedensel zararları telafi eden hayati bir kurumdur. Ancak başvuru sürecinin usulüne uygun yürütülmesi, sakatlık raporlarının güncel mevzuata uygun alınması, aktüeryal hesaplamaların denetlenmesi ve hak düşürücü sürelerin takibi uzmanlık gerektirmektedir. Yanlış veya eksik yapılan başvurular hak kaybına ya da eksik tazminat ödenmesine yol açabilmektedir.

Trafik kazalarından doğan tazminat haklarının eksiksiz tahsil edilmesi, dosya tanziminin doğru yapılması ve hukuki süreçlerin etkin şekilde yürütülmesi adına uzman bir sigorta ve tazminat hukuku avukatından profesyonel hukuki danışmanlık alınması önem arz etmektedir. Güvence Hesabına başvuru ve tazminat süreçlerinizle ilgili detaylı bilgi almak ve hukuki süreçlerinizi başlatmak üzere hukuk büromuz ile iletişime geçebilirsiniz.