Boşanmada Şirket Hisseleri Nasıl Paylaşılır?

Eşlerden birinin şirket ortağı olması, boşanma sırasında diğer eşin otomatik olarak şirkete ortak olacağı anlamına gelmez. Önce şirket payının hangi mal grubuna girdiği belirlenir. Ardından, şartları varsa diğer eşin katılma alacağı veya yaptığı katkı nedeniyle değer artış payı alacağı hesaplanır.

Bu değerlendirmede şirketin kuruluş tarihi tek başına yeterli değildir. Payın ne zaman ve hangi parayla edinildiği, evlilik içinde sermaye artırılıp artırılmadığı, kârın nasıl kullanıldığı ve boşanma davasının açıldığı tarihteki durum birlikte incelenir.

Boşanmada Şirket Hisseleri Hangi Kurala Göre Paylaşılır?

Eşler başka bir mal rejimi seçmemişse yasal rejim edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde evlilik süresince karşılığı verilerek kazanılan değerler kural olarak edinilmiş maldır. Evlilikten önce sahip olunan veya sonradan miras ya da bağış yoluyla elde edilen değerler ise kural olarak kişisel maldır. Kişisel malın geliri, aksi geçerli bir mal rejimi sözleşmesiyle kararlaştırılmadıkça edinilmiş mal sayılır. Bu kurallar Türk Medeni Kanunu’nun 202, 219, 220 ve 221. maddelerinde yer alır.

Şirket payı bakımından ilk sorular şunlardır:

• Pay, evlilikten önce mi yoksa evlilik sırasında mı edinildi?
• Alım veya sermaye artırımı hangi kaynaktan karşılandı?
• Pay miras, bağış veya bedelli devir yoluyla mı kazanıldı?
• Eşler arasında mal rejimi sözleşmesi var mı?
• Şirketten dağıtılan veya şirket içinde bırakılan kâr nasıl kullanıldı?

Şirketin malı ile ortağın payı aynı şey değildir. Ticaret şirketleri ayrı tüzel kişiliğe sahiptir. Bu nedenle şirket adına kayıtlı bir taşınmaz veya araç, sırf eşlerden biri şirket ortağı diye doğrudan o eşin kişisel malı sayılıp bölüşülmez. İncelenen değer, kural olarak eşin şirketteki payı ve bu payla bağlantılı haklarıdır. Bu ayrımın dayanağı Türk Ticaret Kanunu’nun 125. maddesidir.

Boşanmada Şirket Hisseleri İçin Örnek Hesaplama

Evlilik sırasında edinilmiş mal niteliğindeki kaynakla alınan bir payın tasfiye hesabına esas net değerinin 2 milyon TL olduğu varsayılsın. Bu paya ilişkin hesaba katılması gereken başka borç, denkleştirme veya alacak bulunmuyorsa diğer eşin katılma alacağı 1 milyon TL olabilir.

Bu, diğer eşe şirket paylarının yarısının devredileceği anlamına gelmez. Örnek yalnızca temel hesaplama mantığını gösterir; gerçek tutar şirket kayıtları, payın niteliği ve tüm tasfiye kalemleri incelenerek belirlenir. Türk Medeni Kanunu’nun 231 ve 236. maddeleri, ilgili borçlar düşüldükten sonra kalan artık değer ve bu değere katılma esasını düzenler.

Evlilikten Önce Kurulan Şirkette Diğer Eşin Hakkı Var Mı?

Evlilikten önce edinilmiş şirket payı kural olarak pay sahibi eşin kişisel malıdır. Diğer eş, yalnızca evlilik gerçekleşti diye bu payın yarısını isteyemez.

Ancak payın kendisi ile evlilik süresindeki geliri ayrı değerlendirilir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 1 Temmuz 2021 tarihli, E. 2020/458, K. 2021/889 sayılı kararında, evlilikten önce edinilen şirket payı kişisel mal kabul edilmiştir. Kurul, evlilikten boşanma davasının açıldığı tarihe kadarki dönemde bu paya düşen gelirin mevcut olup olmadığının ve kârın şirkete yatırılıp yatırılmadığının araştırılması gerektiğini belirtmiştir. Karar, her muhasebe kârının kendiliğinden eşe ödenecek alacak olduğu şeklinde okunmamalıdır; kârın dağıtımı, kullanımı ve tasfiyede dikkate alınabilecek değeri somut kayıtlarla incelenir.

Evlilikten önce kurulmuş bir şirkete evlilik sırasında yeni sermaye konulması veya yeni pay alınması da ayrıca değerlendirilir. Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 29 Mart 2016 tarihli, E. 2015/16136, K. 2016/5743 sayılı kararı, sermaye artırımlarının tarihinin, kaynağının, pay oranındaki değişimin ve kârın sermayeye eklenip eklenmediğinin araştırılmasını istemiştir. Dolayısıyla “şirket evlilikten önce kuruldu” veya “sermaye artırımı evlilikte yapıldı” cümlelerinden biri, tek başına hesaplamayı bitirmez.

Miras Kalan Veya Bağışlanan Şirket Payı Paylaşılır Mı?

Miras ya da bağışla kazanılan pay kural olarak kişisel maldır. Bunun gerçekten karşılıksız bir kazanım olduğunu ileri süren eş, mirasçılık ve intikal belgeleri, bağış veya devir kayıtları gibi delilleri saklamalıdır. Kanun, bir eşin mallarını aksi ispat edilinceye kadar edinilmiş mal kabul eder; kişisel mal iddiasının dayanağı önemlidir (TMK m. 222).

Miras kalan pay kişisel mal olsa da o payın mal rejimi sürerken elde edilen geliri için ayrı bir inceleme gerekebilir. Ayrıca diğer eşin kendi malvarlığından payın edinilmesine veya değerinin korunmasına karşılıksız katkısı varsa, koşullarına göre değer artış payı alacağı gündeme gelebilir (TMK m. 227).

Şirketin Değeri Nasıl Belirlenir?

Şirket sermayesinin ticaret sicilindeki tutarı, eşin payının gerçek ekonomik değerini tek başına göstermez. Borçlar, varlıklar, faaliyet alanı, gelir yaratma gücü ve pay oranı önem taşır. Şirketin bütün değeri de doğrudan tek eşe aitmiş gibi hesaba yazılamaz.

Yargıtay 8. Hukuk Dairesinin 13 Mart 2018 tarihli, E. 2016/14327, K. 2018/9252 sayılı kararında, bir kısmı kişisel mal olan payların tamamının edinilmiş mal kabul edilmesi ve yalnızca şirketin öz kaynak toplamından hareketle katılma alacağı hesaplanması hatalı bulunmuştur. Karar; şirketin faaliyetini, finansal durumunu ve değerini etkileyen başka unsurları da değerlendiren uzman incelemesi gerektiğini vurgular.

Değerlendirmede iki tarih karıştırılmamalıdır. Boşanma kararı verilirse mal rejimi boşanma davasının açıldığı tarihten geçerli olarak sona erer (TMK m. 225). Buna karşılık mevcut edinilmiş mallar, kural olarak tasfiye anındaki değerleriyle hesaba katılır (TMK m. 232 ve 235). Hangi payın ve hangi gelirin hesaba gireceği ile bunların parasal değeri ayrı aşamalardır.

Eş Şirket Hisselerini Devrederse Hak Kaybolur Mu?

Her pay devri mal kaçırma değildir. Gerçek bir satışın bedeli, zamanı ve kullanım şekli araştırılır. Bununla birlikte kanun, diğer eşin katılma alacağını azaltmak amacıyla yapılan devirlerin belirli şartlarda hesaba değer olarak eklenmesine imkân tanır. Mal rejiminin sona ermesinden önceki bir yıl içinde, diğer eşin rızası olmadan yapılan olağan dışı karşılıksız kazandırmalar için de ayrı bir düzenleme vardır (TMK m. 229).

Yakınlara devir, düşük bedel veya boşanma öncesindeki ani ortaklık değişikliği incelenmesi gereken işaretler olabilir; bunlar tek başına kastı ispatlamaz. Devirden endişe ediliyorsa sicil kayıtları ve işlemin belgeleri hızla belirlenmeli, şartları varsa mahkemeden ihtiyati tedbir istenmelidir. Tedbir otomatik verilmez; hakkın elde edilmesini zorlaştıracak değişiklik veya ciddi zarar tehlikesi somutlaştırılmalıdır (Hukuk Muhakemeleri Kanunu m. 389).

Dava İçin Hangi Belgeler Gerekir?

Her belge başlangıçta kişinin elinde olmayabilir. Mahkemeden ilgili kayıtların getirtilmesi istenebilir. İncelemede özellikle şu belgeler yararlıdır:

• Evlilik, boşanma davası ve varsa mal rejimi sözleşmesine ilişkin kayıtlar;
• Şirketin kuruluşu, pay devirleri ve sermaye artırımlarını gösteren ticaret sicili belgeleri;
• Pay alım bedeli, miras, bağış ve katkının kaynağını gösteren banka kayıtları;
• Şirketin mali tabloları, kâr dağıtım ve sermaye artırımı kararları;
• Pay devrine ilişkin sözleşmeler ve ödeme belgeleri.

Belgelerin amacı yalnızca şirketin bugünkü büyüklüğünü göstermek değildir. Payın hangi kaynaktan geldiğini ve ilgili dönemde ne olduğunu ortaya koymaktır. Başkasının hesabına veya şirket kayıtlarına hukuka aykırı erişim yerine, eldeki belgeler korunmalı ve gerekli kayıtlar yargılama yoluyla istenmelidir.

Dava Ne Zaman Ve Nerede Açılır?

Mal rejiminin tasfiyesinden kaynaklanan alacak, boşanma uyuşmazlığından ayrı bir talep olarak ileri sürülebilir. Boşanma davası sürerken de dava açılması mümkündür; tasfiye hakkında hüküm kurulması bakımından boşanma kararının kesinleşmesi önem taşır. Davaya kural olarak aile mahkemesi bakar. Yetkili mahkeme, boşanma nedeniyle tasfiyede TMK m. 214 uyarınca belirlenir. Bu nedenle Ankara’da dava açılıp açılamayacağı, eşlerin yerleşim yeri ve boşanma davasının yetki koşullarına göre değerlendirilir.

Katılma alacağı için “boşanma kesinleştikten sonra yalnızca bir yıl vardır” bilgisi doğru değildir. Yargıtay Hukuk Genel Kurulunun 17 Nisan 2013 tarihli, E. 2013/375, K. 2013/520 sayılı kararı, katılma alacağına TMK m. 178’deki bir yıllık sürenin değil, genel on yıllık zamanaşımının uygulanacağını kabul etmiştir (Türk Borçlar Kanunu m. 146). Boşanmanın kesinleşme tarihi ve zamanaşımını etkileyebilecek işlemler somut dosyada kontrol edilmelidir.

Bu süre, üçüncü kişiden karşılıksız kazandırmanın iadesini istemeye ilişkin özel dava ile karıştırılmamalıdır. O talepte kanun, öğrenmeden itibaren bir yıl ve her hâlde mal rejiminin sona ermesinden itibaren beş yıllık hak düşürücü süre öngörür (TMK m. 241).

Dava Masrafları Ve Olası Sonuçlar Nelerdir?

Masraf; ileri sürülen talebe, dava değerine, yatırılacak harç ve gider avansına, ticaret ve mali inceleme için gereken bilirkişilere, tebligatlara ve varsa avukatlık ücretine göre değişir. Şirket değerlemesi gerektiğinde bilirkişi gideri önemli bir kalem olabilir. Dosya incelenmeden güvenilir bir toplam tutar veya bitiş süresi söylenemez. Harçların yasal çerçevesi Harçlar Kanunu’nda düzenlenir.

İnceleme sonunda alacak çıkmayabilir veya diğer eş lehine parasal alacak belirlenebilir. Kanun katılma alacağı ve değer artış payının para ya da ayın olarak ödenmesine imkân tanır; aynî ödemede işletmenin ekonomik bütünlüğü de gözetilir (TMK m. 239). Bu nedenle belirli bir şirket ortaklığı veya belirli bir ödeme şekli peşinen vaat edilemez.

Sık Sorulan Sorular

Ev Hanımı Olan Eş Şirket Payı İçin Hak İsteyebilir Mi?

Evet, pay edinilmiş mal niteliğindeyse katılma alacağı istemek için eşin ayrıca şirkette çalışmış veya pay bedeline para koymuş olması gerekmez. Değer artış payı gibi katkıya dayanan ayrı taleplerde ise katkının niteliği ve delilleri önemlidir.

Boşanma Davasından Sonra Şirket Büyürse Bu Büyüme Paylaşılır Mı?

Boşanma kararı verilmesi hâlinde mal rejiminin sona erme tarihi dava tarihidir. Sonraki her kazanç otomatik olarak tasfiyeye girmez. Bununla birlikte dava tarihinde mevcut payın değerlemesi tasfiye aşamasında yapılır. Sonraki gelişmelerin mevcut değerin tespitine etkisi, mali kayıtlar ve bilirkişi incelemesiyle değerlendirilir.

Anlaşmalı Boşanmada Şirket Payı Nasıl Düzenlenmeli?

Payın hangi eşte kalacağı; katılma alacağı, kâr payı ve varsa değer artış payı konusunda ödeme yapılıp yapılmayacağı; tutar ve ödeme tarihi açıkça yazılmalıdır. Genel ifadelerin ileride uyuşmazlık yaratmaması için protokol, pay ve alacaklar belirlenerek hazırlanmalıdır. Sürecin genel koşulları için anlaşmalı boşanma rehberimize bakabilirsiniz.

Sonuç

Boşanmada şirket hisseleri için tek bir “yarısı diğer eşindir” kuralı yoktur. Payın edinildiği dönem ve kaynak, kişisel malın gelirleri, sermaye artırımları, devirler ve şirketin ekonomik değeri birlikte incelenir. İlk adım, payın geçmişini ve ilgili belgeleri belirlemektir.

Ankara’da veya Türkiye’nin başka bir yerinde, kendi durumunuzdaki pay ve alacakların değerlendirilmesi için iletişim sayfamızdan bize ulaşabilirsiniz.